Toelichting financiële positie

Algemene toelichting op de financiele positie

De gemeente beschikt over een gezonde financiële basis, gekenmerkt door een stevige vermogenspositie, een lage schuldquote en een beheersbaar risicoprofiel binnen de grondexploitaties. De voorgenomen investeringen leiden weliswaar tot een aanzienlijke stijging van de schuldpositie, maar de schuldontwikkeling blijft gedurende de gehele begrotingsperiode ruim binnen de landelijk gehanteerde signaleringswaarden.

Het belangrijkste bestuurlijke aandachtspunt ligt niet aan de balanszijde, maar bij de structurele ontwikkeling van de exploitatie. De negatieve structurele exploitatieruimte in de periode 2027 tot en met 2030 laat zien dat de financiële ruimte onder druk staat en beperkt is om nieuwe ambities of tegenvallers op te vangen. In het hoofdlijnenakkoord is daarom gekozen om het tekort in de begroting 2027 eenmalig af te dekken, mede vanwege de aanhoudende onzekerheden rond de herverdeling van het gemeentefonds en de financiering van de jeugdzorg. Daarbij is eveneens rekening gehouden met toekomstige noodzakelijke investeringen. Deze keuze vraagt echter om een aanzienlijke inzet van de algemene reserve. Dit heeft zijn invloed op het weerstandsratio zoals dit in de pragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing is weergegeven.

Er ontstaat een nadrukkelijk spanningsveld tussen het realiseren van maatschappelijke en bestuurlijke ambities enerzijds en het waarborgen van een duurzaam sluitende begroting anderzijds. De komende jaren vraagt dit om scherpe keuzes, zodat investeringen ook op langere termijn financieel verantwoord blijven.

Per saldo kan worden geconcludeerd dat de gemeente over voldoende financiële weerbaarheid beschikt om de geplande en noodzakelijke investeringen te realiseren. De opgave voor de komende jaren ligt echter nadrukkelijk in het behouden van een duurzaam structureel begrotingsevenwicht, zodat de financiële positie ook op langere termijn gezond blijft. De uitdaging zit daarbij niet zozeer in de financierbaarheid van investeringen zelf, maar vooral in het creëren en behouden van voldoende structurele begrotingsruimte om de hieruit voortvloeiende kapitaallasten en exploitatielasten blijvend te kunnen dragen.

Toevoeging aan reserve investeringsfonds

Bij het vaststellen van de kaderstelling voor het Middelburgs Investeringsfonds heeft de raad besloten om jaarlijks, bij de behandeling van de Kadernota, te bezien in hoeverre beschikbare middelen binnen de algemene reserve incidenteel kunnen worden ingezet ter voeding van het fonds. Door het instellen van een specifieke investeringsreserve worden deze middelen expliciet geoormerkt voor het Middelburgs Investeringsfonds, waarmee de bestedingsrichting wordt geborgd. Aangezien dit jaar geen bestuurlijk traject is doorlopen om te komen tot een Kadernota, zal deze afweging worden betrokken bij de besluitvorming in november bij de vaststelling van de begroting 2027.

De reserve grondbedrijf maakt onderdeel uit van de totale weerstandscapaciteit van de gemeente (zie ook de eerder getoonde tabel over de weerstandsratio). De opbouw en ontwikkeling van deze reserve zijn echter sterk afhankelijk van de voortgang en financiële resultaten van de gemeentelijke grondexploitaties. Daarbij geldt dat wijzigingen in marktomstandigheden of planontwikkelingen ertoe kunnen leiden dat vastgestelde grondexploitaties niet volledig worden gerealiseerd. Eventuele waardeverminderingen komen dan ten laste van deze reserve. Gezien deze inherente onzekerheden wordt geadviseerd om bij het bepalen van de beschikbare “vrije ruimte” binnen de weerstandscapaciteit de reserve grondbedrijf buiten beschouwing te laten, zowel in de huidige situatie als in toekomstige beoordelingen. Deze benadering sluit aan bij de systematiek die in het voorgaande jaar is gehanteerd.

Door de reserve grondbedrijf niet mee te nemen, richt de analyse zich feitelijk op de vrije bestedingsruimte binnen de algemene reserve. Uitgaande van de gehanteerde streefwaarde voor de weerstandscapaciteit van 1,0 – zoals deze in het hoofdlijnenakkoord is opgenomen – kan voor de komende 3 jaar geen voeding plaatsvinden aan de reserve investeringsfonds. Hierbij dient nadrukkelijk te worden opgemerkt dat sprake is van een momentopname. Zowel de omvang van het risicoprofiel als de stand van de algemene reserve kunnen in de komende jaren substantieel wijzigen.

Dit betekent overigens niet dat er in de nabije toekomst geen toevoeging meer worden gedaan aan het investeringsfonds immers zoals u in het hoofdlijnenakkoord heeft aangegeven wil u voor het realiseren van de ambities in Zeeland 2050 en Walcheren 2050 het gemeentelijke Investeringsfonds – lees reserve investeringsfonds - met de opbrengst uit de verkoop van de gemeentelijke ZEH-aandelen versterken.

Uitgangspunten voor de (meerjaren)begroting

Bij het opstellen van de begroting 2026 en de meerjarenramingen 2027 tot en met 2029 is van het volgende uitgegaan:

Aantallen inwoners en woningen

Inflatiecorrectie budgetten

(mutaties zijn ten opzichte van de ramingen van het voorgaande jaar).

Prijsverhogingen/inflatiecorrectie

Bij dit kerngetal wordt uitgegaan van de beschikbare percentages voor de ontwikkeling van de Prijs Overheidsconsumptie, netto materieel, zoals opgenomen in de Macro Economische Verkenning 2026(MEV).

Loonkostenstijging

Voor de berekening van de loonkosten sluiten we aan bij Prijs overheidsconsumptie: beloning werknemers, zoals opgenomen in de bovengenoemde MEV. De onderhandelingen over de cao voor gemeenteambtenaren zijn nog niet afgerond. Dit kan invloed hebben op de genoemde index in deze begrotingsrichtlijn. Mocht blijken dat deze aangepast moeten worden, dan zullen we dit doorvoeren bij de Kadernota en/of de begroting.

Subsidies

De indexering van subsidies wordt gelijkgesteld aan het gemiddelde van de inflatiecorrectie en de loonstijging in enig jaar.

Gemeenschappelijke regelingen / VZG-bezuinigingsrichtlijn GR-en voor 2026

Jaarlijks stelt het Algemeen Bestuur van de VZG de VZG-richtlijnen op. Op basis van deze richtlijn kunnen GR-en hun begroting opstellen. Dit voorstel is gebaseerd op het rapport ”Afspraken over samenwerken met gemeenschappelijke regelingen in Zeeland”

Rentelasten nieuwe leningen

Het rentepercentage voor nieuwe investeringen wordt ingeschat op 3,4%. Hierbij is rekening gehouden met de lange termijn rentevisie van de BNG. 

Omslagrente/Nieuwe investeringen

Niet alle voorstellen voor nieuw beleid zijn op dit moment volledig uitgewerkt. Voor de voorstellen die betrekking hebben op investeringen en extra ruimte vragen, wordt op een later moment een afzonderlijk raadsvoorstel aan u voorgelegd om het benodigde krediet beschikbaar te stellen. Bij de berekening van de jaarlijkse rentelasten wordt uitgegaan van het opgegeven rentepercentage.

Tarieven belastingen en overige inkomsten

Het percentage waarmee de belastingtarieven en overige inkomsten worden aangepast wordt berekend o.b.v. het gemiddelde van de inflatiecijfers en loonkostenontwikkeling.

Arbeidskosten gerelateerde verplichtingen

Conform het BBV worden voor jaarlijks terugkerende arbeidsgerelateerde verplichtingen van vergelijkbaar volume, zoals vakantiegeld en reguliere vakantieaanspraken, geen voorzieningen gevormd. Deze lasten worden verwerkt via de exploitatie. Indien echter sprake is van arbeidsgerelateerde verplichtingen van niet-gelijkblijvende omvang, zoals verlofsparen (spaarverlof) of een substantieel verlofstuwmeer, dient hiervoor op grond van artikel 44 BBV een voorziening c.q. schuldverantwoording plaats te vinden

Investeringen

In de begroting wordt uitgegaan van een stand van de geactiveerde investeringen van circa € 206 miljoen. Dit bedrag is inclusief ongeveer € 44 miljoen dat is geïnvesteerd in projecten van het Grondbedrijf. Het bedrag van de geactiveerde investeringen genereert een kapitaallast van ruim € 13,0 miljoen.

Financiering

Om investeringen te kunnen doen moet de gemeente in de meeste gevallen geld lenen. Voor ultimo 2026 wordt uitgegaan van een lening schuld van ca. € 48 miljoen. De komende 4 jaren zal de schuld van de gemeente naar verwachting toenemen tot € 75,5 miljoen 31 december 2030. De toename van deze schuld houdt voornamelijk verband met voorgenomen investeringen, zoals de restauratie van het stadhuis, de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed, de nieuwbouw van CSW en de ontwikkeling van nieuwe schoollocaties in Hart van Griffioen en Hart van Dauwendaele. De boekwaarde van het grondbedrijf daalt in de komende 4 jaar met ongeveer € 18 miljoen, weegt deze daling niet op tegen de omvang van de geplande investeringen.

Geprognostiseerde balans

Het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten legt de verplichting op om in de begroting een geprognotiseerde balans op te nemen.

Toelichting op de balans

(Im)materiële vaste activa

Onder de materiële vaste activa vallen de gronden en terreinen, (bedrijfs)gebouwen, grond-, weg- en waterbouwkundige werken, vervoervoermiddelen, machines en overige activa. De afname van de materiële vaste activa wordt veroorzaakt door de reguliere afschrijvingen. Hier worden ook de strategische gronden (grondbedrijf) verantwoord.

Financiële vaste activa

Deze categorie bestaat uit verstrekte geldleningen en deelnemingen aan andere organisaties.

Voorraden

Dit betreft voornamelijk de in exploitatie genomen grondcomplexen. Indien een verlies op een exploitatie wordt verwacht, vindt correctie plaats door middel van vorming van een voorziening die wordt gevormd op contante waarde waarbij de disconteringsvoet gelijk is een het maximale meerjarig streefpercentage van de Europese Centrale Bank voor de inflatie binnen de Eurozone. Dit is 2%.

Eigen vermogen (reserves) en voorzieningen

Een specificatie van het verwachte verloop van de reserves en voorzieningen is opgenomen aan het eind van dit hoofdstuk.

Vaste schuld

Dit betreft de door de gemeente aangetrokken langlopende geldleningen.

Stand van zaken Reserves en Voorzieningen

Het belangrijkste verschil tussen reserves en voorzieningen is dat de raad bij de reserves een grote mate van vrijheid heeft om de bestemming van de reserves te wijzigen. Zolang de gemeenteraad de bestemming van geoormerkt geld kan veranderen is er sprake van een bestemmingsreserve. De reserves worden dan ook gerekend tot het eigen vermogen van de gemeente.

Bij voorzieningen ligt de besteding vast, en is er sprake van concrete verplichtingen. Voorzieningen worden gerekend tot het vreemde vermogen van de gemeente. In onderstaande tabel wordt de stand en het verloop van de reserves en voorzieningen weergegeven.

Overzicht reserves en voorzieningen

Berekende EMU-saldo